سررسید دوره هخامنشی

سررسید دوره هخامنشی : از سررسید هایی ایرانی که احتمالا در دوره قبل از حکومت هخامنشی موجود بوده است اطلاعات دقیق و مهمی یافت نشده است،اما در مقابل درباره تقویم و سررسیدهایی که در دوره هخامنشی رایج بوده است منابع مهم و متعدد فراوانی کشف شده است،مهمترین این منابع که دارای قدمت بسیار زیادی است.

سررسید دوره هخامنشی

عبارتند از:

کتیبه های مربوط به حکومت داریوش اول در بیستون،”الواح خزانه و باروی در تخت جمشید”و وجود تعدادی هاون و دسته هاون که جز اشیای مذهبی تقسیم بندی شده اند،در کتیبه بیستون،اسم نه ماه از ماه های سررسید هخامنشی ثبت شده است،و فهرست کامل نام ماه ها،بر طبق لوح های خزانه موجود در تخت جمشید ،تکمیل شده است.و همچنین اسم این ماه ها در متن های سه گانه در کتیبه بیستون،به فارسی باستان،به خط عیلامی که نگارش آن بیشتر شبیه و نزدیک به اسم های فارسی باستان و به بابلی عنوان شده است.وجود تشابه در اسامی ماه ها در کتیبه های عیلامی و فارسی باستان ثبت شده در کتیبه بیستون،از دلایلی است که نشان می دهد که در حکومت هخامنشیان رکن های سررسید شمسی-قمری بابلی را با میان جگری عیلامیها دریافت کرده اند.

شکل دیگری از اسم ماه های سال که با ریشه عیلامی نیز کشف شده که فقط در لوح های خزانه تخت جمشید از آنها استفاده شده است که با اسم های عیلامی ذکر شده در کتیبه بیستون متفاوت است،تعداد تکرار یا استفاده از این اسامی در الواح خزانه،که از اسامی فارسی باستانی موجود در این الواح بسیار کم است،محدوده  جغرافیایی مخصوصی که این اسامی در آنجا رایج بود،نشان دهنده این مساله است که در محدوده ای که از این اسامی استفاده می شده  به طور کامل فارسی باستان کاملا رایج نشده بود و زبان عیلامی،در مجاورت زبان فارسی باستان تکلم می شده است.

همچنین درمورد معانی و مشتق شدن اسامی فارسی باستان ماه های سال،که در سررسیدها و تقویم های دوره هخامنشی ثبت شده است یا در کتیبه های بیستون و لوح های خزانه موجود در تخت جمشید ذکر شده است،نظرات متفاوتی وجود دارد،هینش در مورد معنی و اشتقاق این اسامی به صورت مختصر و کوتاه آرای چند تن از زبان شناسان را مطرح کرده است.

از ارکان مهم و اساسی سررسید و تقویم هخامنشی،که در مقطع های تاریخی بعدی در هیچ یک از سررسیدهای رایج در کشور ایران هرگز تکرار نشد،نحوه شروع سال (به عنوان مبدا تقویم)و همچنین نحوه اعمال سال های کبیسه است،که در تقویم و سررسید هخامنشی،به پیروی از تقویم بابلی،مبدا شمارش سال ها به شروع پادشاهی هر کدام از پادشاهان بود،که برطبق آن نحوه شمارش سال ها با شروع حکومت پادشاه تازه،یک بار دیگر از ابتدا و یک شروع می شد،با توضیحاتی که ارائه شد این گونه برداشت می شود که از زمان شروع سلطنت هر یک از پادشاهان تا نخستین روز اولین ماه سال بعدی،به سال جلوس معروف بود و از این موقع تا اول آدوکنیشه سال بعدی،سال نخست سلطنت به شمار می آمد،و این شکل شمارش تا انتهای هردوره پادشاهی ادامه می یافت.

طول مدت سال در سررسید و تقویم های دوره هخامنشی،بر طبق رایج بودن نوع ایرانی شده سررسید شمسی –قمری بابلی،در سالهای عادی بین ۳۵۴یا۳۵۵روز و در سال هایی که کبیسه اعلام می شودبین ۳۸۳یا ۳۸۴روز شمارش می شد،درباره اعمال کبیسه در این سررسید نیز آرای متفاوتی ارائه می شود که بر اساس یکی ازآراء تا تاریخ ۳۶۷قبل از میلاد ،آرایه نظم داری برای اعمال کبیسه در مقابل شیوه کبیسه گیری تقویم شمسی-قمری بابلی وجود نداشته است،اما از تاریخ ذکر شده به بعد با آرایه نظم داری در در مدت این دوره نوزده ساله اعمال شده است،و این نظریه وجود دارد که ایرانیان تا سال ۵۲۷ قبل از میلاد که مصادف با نوزدهمین سال پادشاهی داریوش اول می باشد،در این دوره از سال های کبیسه گیری که به صورت سه ماه در هشت سال به کار می بردند و بعد از این سال به بعد دوره نوزده ساله را به جای آن جایگزین کردند،بارکر و دوبرستاین برای دوره حکومت هخامنشی آرایه کبیسه ای ارائه داده بودند،که این امر نشانگر تحول در دوره های کبیسه گیری می باشد.

با اینکه قدیمی ترین لوح از جمع لوح های خوانده شده در خزانه تخت جمشید،به سال پنجم حکومت اردشیر اول تعلق دارد و در آن اسامی ماه های فارسی باستان را تا آن زمان مورد تایید قرار می دهد،و با استناد به اشیایی که مذهبی محسوب می شوند،که در تخت جمشید یافت شده اند،کاربرد گاه شماری شمسی-قمری بابلی،را به استناد تکرار در شمارش مبدا سالها از شروع پادشاهی هریک از پادشاه حکومت هخامنشی،و در باره اشیای مذهبی تا حدود سال بیست و نهم در دوران حکومت اردشیر اول را مورد تایید قرار می دهد،که گونه ای سررسید تنها شمسی،که با اسم جعلی سررسید اوستایی تازه،مورد استفاده قرار می گرفته که در سالهای نخست حکومت داریوش اول به تنظیم رسیده است،چنان چه درحدود قرن پنجم قبل از میلاد،گونه ای گاه شماری شمسی،با اسامی ماه هایی که شباهت به اسامی زردشتی ماه های سال،در ناحیه شمال غربی ایران،در منطقه کابادوکیا رایج بوده است،با توجه به اسناد و مدارکی که ذکر شد،رایج بودن این گونه سررسید در کشور ایران دردوره حکومت هخامنشی به هیچ عنوان مورد تایید قرار نمی گیرد.

بعد از حمله اسکندر به ایران،گونه ای سررسید با که در آن برخی ارکان یونانی و نیز ارکان سررسید شمسی-قمری بابلی در ایران رایج شد،که عنوان گاه شماری سلوکی به خود گرفت،اسنادی که برروی آنها تاریخ سررسید سلوکی ثبت شده است،در نواحی مختلف تحت سیطره سلسله سلوکیان در مناطق ایران و بین النهرین و شام به صورت پراکنده وجود دارند.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید