سررسید دوره اشکانی

تقویم و سررسید دوره اشکانی : با روی کار آمدن امپراتوری وسیع اشکانی،که می توان گفت که یک دوره بلند مدت دوره حکومت این سلسله برکشور ایران است که در این دوره گونه های مختلف سررسید در این دوره رایج بود،که دوره حکومت این سلسله را می توان قسمت مهمی در بررسی های تقویم و سررسید تبدیل کرده است،مخصوصا اینکه برخی از ارکان سررسید و تقویم زردتشتی در این دوره از تاریخ به چشم می خورد،ارکان برخی از سررسید هایی که در دوره حکومت اشکانیان رواج داشتند به دلیل کمبود منابع،کاملا شناسایی نشده است.

سررسید دوره اشکانی

با بررسی و پژوهش در اسنادی که در آنها تاریخ ثبت شده است ،یا اسنادی که حداقل یکی از ارکان سررسید برروی آن ثبت شده باشد،همچون سکه ها،اسنادی بابلی که در آنها تاریخ ثبت شده است،پوست نوشته های دورا-اروبوس۳۰،شکسته های سفال نسا،و برخی کتیبه هایی که به دوزبان ثبت شده اند،نشانگر این است که در دوره حکومت اشکانیان انواع گوناگون گاه شماری سلوکی(با اسم مقدونی یا بابلی ماه ها)اشکانی(که با مبدا اشکانی و با اسم مقدونی ماه ها)و نوعی سررسید زردتشتی(که مبدا آن حکومت اشکانی و اسامی ماه های به زبان فارسی میانه)رایج بوده است.

در نخستین سال های حکومت سلسله اشکانی،که با تاثیر پذیرفتن از حمله اسکندر و در دوره یونانی مابی،سررسید سلوکی با اسامی ماه های مقدونی،مخصوصا برروی سکه های سلسله اشکانی ضرب می شد و مورد استفاده قرار می گرفت،از تقویم و سررسیدهای رایج در دوره حکومت اشکانی،می توان به سررسید اشکانی که مبدا آن آغاز حکومت سلسله اشکانی بود و اسامی ماه های مقدونی ثبت شده بود،که مخصوصا برروی پوست نوشته های دورا-اروبوس با این گونه سررسید و سررسید سلوکی تاریخ شان ثبت شده است.

تنها تفاوت تقویم و سررسید اشکانی با سررسید سلوکی در مبدا آنها است،مبدا سررسید اشکانی به شروع سلطنت اشک اول و هم زمان با سال شصت و پنجم سلوکی می رسد،قدیمی ترین سندی که در آن تاریخ با سررسید اشکانی ثبت شده است،به سال شصت و هشتم این تقویم تعلق دارد،با استناد به اسناد تاریخ دا،می توان گفت که سررسید اشکانی تا اواخر حکومت این سلسله مورد استفاده قرار داشته است،این در حالی است که یکی از ارکان آن،یعنی اسامی ماه ها،در اسنادی که اخیرا کشف شده است تحول پیدا کرده است،از اسناد بسیار قدیمی که با مبدا تقویم اشکانی و اسامی مقدونی ماه ها،که سنگ نوشته هایی با عنوان دورا-اروبوس،به سال۳۶۸اشکانی۱۲۰-۱۲۱میلادی تعلق دارد.

بخش اعظمی از مهمترین آگاهی های ما درباره تقویم و سررسید درباره دوران حکومت اشکانی مربوط به مجموعه سفال شکسته های تمدن نسا است،که در نیمه نخست قرن بیستم میلادی،که از اطراف شهر گمشده نسا در کشور ترکمنستان کشف شده است،سفال شکسته های به دست آمده که به طور عمومی به خمخانه شاهنشاهی تعلق داشت،اسناد تاریخ داری هستند که که متعلق به دوره زمانی از سال ۱۵۱قبل از میلاد تا ۱۳میلادی است،و مبدا سررسید ذکر شده بر آنها نیز همان مبدا سررسید دوره حکومت اشکانی است،و اسامی ماه های سال نیز برگرفته از پارتی(پهلوی اشکانی)است که در سالهای بعد به صورت فارسی میانه به طور رسمی استفاده شده است،و هم اکنون نیز در سررسید هجری قمری مورد استفاده قرار می گیرد.

از اسامی ماه هایی که در تقویم ثبت شده است می توان به نوع تقویم پی برد،با وجود دیگر تقویم ها در دوره حکومت اشکانیان،که آنها براساس گاه شماری سلوکی (که این سررسید ماخوذ شده از سررسید شمسی-قمری بابلی بوده است،و برطبق سالهای قمری محاسبه می شد)طول سال را محاسبه می کردند،در این اسناد گونه ای سررسید شمسی استفاده شده است،نیاز است این موضوع مورد بررسی قرار بگیرد،چون که مدت سال در این تقویم هابرحسب سال شمسی محاسبه می شده.

از چه موقعی در کشورمان رایج شده است،و آرایه کبیسه در این تقویم ها به چه صورتی بوده است،مبحث کاربرد انواع تقویم شمسی،در دوران قبل از حکومت سلسله هخامنشی،و فقط در آثار دانشمندان دوره اسلامی به ثبت رسیده است،گرچه از شناسایی طول مدت یک سال شمسی در دوران هخامنشیان ،اسنادی موجود است.از جمله این اسناد می توان به گزارشی از کوئینتوس کورتیوس روفوس،مولف رومی،که بر طبق اسناد آن در جلوی سپاه داریوش سوم، به تعداد ۳۶۵مرد جوان و به شمار تعداد روزهای یک سال،در حرکت بودند،چنانچه با استناد به این چنین روایاتی نمیتوانیم ادعا کنیم گاه شماری شمسی در دوران حکومت هخامنشی رواج داشت.

در این میان آراء ونظرات گوناگونی در رابطه با زمان رواج یافتن اولین شکل سررسید شمسی  که آرایه های کبیسه در آن نظم یافته است،و از جمله اینکه رایج شدن تقویمی با طول ۳۶۰شبانه روز یا ۳۶۵شبانه روز در شروع دوره ساسانی با تکیه بر شیوه اعمال کبیسه یک ماهه که هر۱۲۰سال،برای تطابق دادن فصل ها در سررسیدهای”وهیژکی”و رایج شدن سررسیدهایی با مدت سال شمسی که در قرن چهارم قبل از میلاد در کشور ایران مورد تایید قرار می گیرد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید