سررسید در ایران از قرن نهم تا اکنون

سررسید در ایران از قرن نهم تا اکنون ,  سررسید و تقویم در ایران از قرن نهم تا چهاردهم هجری :  تاریخی که استفاده از تقویم شمسی در ایران به رسمیت شناخته شد به قرن نهم تا سال۱۳۲۹هجری باز می گردد،در بین این سال ها اتفاق موثری در سررسید ایرانی روی نداد،در صورتی که در نیمه های قرن چهاردهم به بعد،به وجود آمدن چند رویداد پیش بینی نشده،یعنی رواج یافتن سررسیدهای تازه،که این دوره از تاریخ را به دورانی بسیار حیاتی در بررسی سررسید و تقویم ایرانی مبدل گشت.

از قرن نهم هجری به بعد از ویژه گی های مهم گاه شناسانه در کشورمان،ویژه گی هایی هستند که هرکدام از آنها جز رکن های این تقویم محسوب می شوند، اما قرار گرفتن این ارکان در جوار هم دیگر سبب پیدایش نوع تازه ای از سررسید تا قبا از ترویج تقویم های هجری شمسی نمی شود،با بررسی اسناد اینگونه استنباط می شود که بعد از قرن نهم هجری به بعد،تقویم هجری قمری به عنوان تقویم رسمی در بیشتر اسناد ثبت شده است،در مقابل از این دوره آثاری به دست آمده است که نشان دهنده رواج یافتن نوعی سال شمسی بوده است.

سررسید در ایران از قرن نهم تا اکنون

تقویمی که در آن از نام دوازده حیوان برای برج ها استفاده شده است،تاریخ مبدا این تقویم هجری قمری ،به زمان صفویه باز می گردد،و در این دوران کلیه اسناد و نامه ها و همچنین سفرنامه ها با این تقویم ثبت شده اند،و همچنین در کنار تقویم هجری قمری نام ماه های شمسی ذکر شده بود،که این امر نشانگر این حقیقت است که اغلب منجمان،و نویسندگان و همچنین استخراج کنندگان تقویم،از نوعی تقویم و یا سررسید که به تاریخ شمسی بود مورد استفاده قرار می دادند.

طبق گزارشی که غیاث الدین یزدی با موضوع نوروز سال۸۰۱قمری،که مبدل یافتن تاریخ،نیز به تایید آن موقعیت می پردازد،و خیلی خوب بیان گر این نکته است که در این دوره تقویم شمسی نیز مورد توجه برخی از نویسندگان بوده است.جلال الدین محمد منجم یزدی تاریخ هایی را در اواخر قرن دهم تا اوایل قرن یازدهم هجری عنوان کرده است که نشان دهنده نوعی عنایت به تقویم و سررسید شمسی را اثبات می کند،و با بررسی نوشته های اسکندر بیگ منشی،که به عنوان مثال به بیان زمان ورود خورشید به برج های مختلف فلکی،همچون صورت فلکی حمل را مورد بررسی قرار داده است که همین امر تایید کننده این موضوع می باشد.

در این بین،به طور تقریبی نصف کتاب اسکندر بیگ منشی،که مختص به توضیح و شرح دوره حکومت شاه عباس اول صفوی داده است،برطبق گونه ای از سررسید و تقویم شمسی،که دارای ارکان تقویم جلالی است،اما مبدا آن زمان برتخت نشستن شاه عباس نگارش یافته است،اسکندر منشی،در اقدام دفاعی از مبدا که خود دست به ابداع آن زده بود،از اشخاصی که در قید تاریخ های مهم فقط از تاریخ قمری استفاده کرده بودند،دست به انتقاد زد.

بیشتر بخوانید : سررسید

درما بین قرن یازدهم هجری قمری تا زمان به رسمیت شناخته شدن سررسید هجری شمسی،مهمتریم پیش آمد برای سررسید،به رسمیت شناخته شدن سال شمسی،که از این سررسید با عنوان دوره زمانی قانونی که در محاسبات مالی کشور به کار گرفته می شد،که این رخ داد مصادف بود با به تصویب رساندن قانون محاسبات عمومی کشور در تاریخ ۲۱صفر۱۳۲۹هجری قمری که در تاریخ هجری شمسی با اول فروردین ۱۲۹۰هم زمان بود،در دوره دوم مجلس شورای ملی می باشد،بر طبق این قانون،برای محاسبه بودجه عمومی کشور،بر طبق سالنامه شمسی صورت می گرفت،و در موقع به چالش کشیدن و بحث درمورد تصویب این قسمت از قانون محاسبات عمومی کشور،بحث و نظرات متنوعی در مورد طول مدت ماهها در تقویم شمسی و همچنین در مورد اسم هایی که روی ماه ها گذاشته شده بود مطرح شد.

به طور یقین مطرح شدن این بحث ها خود بستر بحث های بعدی را فراهم آورد که در پنجمین دوره مجلس شورای اسلامی در مورد تصویب قانون سررسید هجری انجام شد،با اینکه بعد از گذشت پانزده سال به ثمر نشست،می توان گفت تا ثلث قرن پیشاز رویداد تصویب قانون محاسبات عمومی،در ایران تقویم هایی به استخراج شد و به چاپ رسید که مبدا این تقویم ها برطبق سررسید هجری شمسی بود،در طی سال های ۱۳۴۰هجری قمری تا ۱۳۰۱ هجری شمسی،سید جلال الدین طهرانی دست به ابداع گونه ای سررسید شمسی زد که عنوان تاریخ احمد به خود اختصاص داد،و این تقویم فقط در نوشته ها و آثاری که به دست خود این شخص منتشر شده بود این تاریخ درج شده بود،او در این تقویم اسم ماه هارا ،در تقویمی دیگر که دارای مبدا متفاوتی بود،که بعد از چند سال پیشنهاد داد نیز مورد استفاده قرار داد.

سررسید و تقویم هجری شمسی

در مابین روزهای آخر سال ۱۳۰۳و در نخستین روزهای سال۱۳۰۴ که این دوره به عنوان موثرتریم و با اهمیت ترین رویداد در روند تاریخی سررسید و تقویم در ایران،که نمایندگان در پنجمین دوره مجلس شورای ملی،تقویم هجری شمسی که اکنون در اختیار مصرف کنندگان است،را به غیر از یک دوره کوتاه در میانه های دهه۱۳۵۰شمسی به عنوان تقویم رسمی کشورمان ایران مورد کاربرد داشت،که در مجلس در طی ۲جلسه مورد بحث و گفتگو قرای گرفت و در انتها مورد تصویب قرار گرفت،این قانون دارای ماده دومی بود که براساس آن استفاده از تقویم و سررسید ختا و اویغور منسوخ اعلام شد،این در حالی بود که همچنان در میان عموم مردم تقویم دوازده حیوانی کاربرد داشت و در فرهنگ عمومی مردم ایران رایج بود.

بیشتر بخوانید : سررسید هجری شمسی

وبرطبق قانونی که به تصویب رسیده بود،تقویم هجری شمسی که مبدا آن را از زمان هجرت پیامبر اکرم از شهر مکه به مدینه همراه است،و با طول شمسی و با اسم ماه های فارسی میانه،کاربرد داشت،همچنین مبدا تقویم و سررسید مذکوراولین روز فروردین در سال هجرت پیامبر تعیین شده است،که این تاریخ ۱۱۹روز قبل از مبدا تقویم هجری قمری و به مدت ۱۷۹روز قبل از هجرت بین التاریخین در سررسید و تقویم هجری شمسی،و در چند سررسید دیگر برطبق اختلاف ۱۱۹روز،میان تقویم ذکرشده و تقویم هجری قمری به استخراج رسیده است.

سررسید و تقویم شاهنشاهی

نهایی ترین تغییری که در ماهیت سررسیدی که در کشورمان رواج داشت،ابداع کردن سررسید جدیدی با عنوان شاهنشاهی بود،در تاریخ ۲۴اسفند ماه سال۱۳۵۴،مجلس شورای ملی با مجلس سنای وقت جلسه مشترکی ترتیب دادند که در این جلسه در مورد ،سررسید و تقویم شاهنشاهی که برای آن تاریخ فرضی و تقریبی شروع پادشاهی کوروش هخامنشی به عنوان مبدا قرار گرفت (کوروش بنیان گذار سلسله هخامنشی بود)که این قانون در تاریخ ۵۵۹قبل از میلاد به تصویب رسید و طبق آن قرار شد در طی یک دوره زمانی اندک،تمامی تاریخ های ثبت شده در اسناد،شناس نامه ها و اوراق رسمی به این تاریخ مبدل شود،و تمامی ارکان موجود در این تقویم به غیر از مبدا آن،که با تقویم جلالی و هجری شمسی مساوی بود و تنها در مبدا تقویم هجری شمسی که سال ۱۱۸۰سال بود اختلاف داشتند،اما با در نظر گرفتن وجود این اختلاف مبدل کردن تاریخ های مذکور با این تقویم و سررسید به تقویم و سررسید هجری شمسی خیلی راحت و ساده می باشد.

قابل ذکر است که انتصاب تقویمی که مبدا آن از زمان شروع سلطنت کوروش هخامنشی در ایران به اتمام رسید و تقویم شاهنشاهی بساطش بسته نمی شود،سال ها قبل از انتصاب تقویم شاهنشاهی در تاریخ سال ۱۳۰۶شمسی،شخصی به نام سید جلال الدین طهرانی گونه ای سررسید ارائه کرد که مبدا آن ببه تاریخ شروع پادشاهی فرضی کوروش هخامنشی برمی گردد،و مبدا سررسیدی که طهرانی پیشنهاد داد ۵۰۰ق م،بود که اختلاف سالها با مبدا سررسید هجری شمسی به مدت ۱۱۲۰سال می رسید.

در این تقویم و سررسید نام ماه ها ،نام هایی بود که توسط جلال الدین تهرانی ابداع شده بود،که بر طبق اسم هایی که سنجر کمالی نام گذاری کرده بود،از روی ماه های تقویم جلالی الگو گرفته شده بود،اما در سایر رکن ها تقویم و سررسید،همچون تقویم جلالی بود تنها تفاوت آنها در مبدا پیشنهادی که در تقویم طهرانی با تقویم شاهن شاهی بود،که این تفاوت در مبدا از اینجا سرچشمه گرفته بودکه در تقویم شاهنشاهی،برای هر سال که تاریخی عنوان می شد در این تاریخ دو رقم سمت راستی،نشانگر سال هایی بود که از زمان شروع پادشاهی محمد رضا پهلوی (روز۲۶شهریور سال۱۳۲۰)را مشخص می کرد.

به سررسید شاهن شاهی در اول وضع آن اعتراضاتی و انتقاداتی شد که مصادف با اولین تظاهرات ملت،که در نتیجه به انقلاب اسلامی موجب شد،و طبق خواسته مردم شریف و انقلابی،که در تاریخ ۵شهریور سال۱۳۷۵ که توسط جعفر شریف امامی در اولین روزهای که به نخست وزیری انقلاب اسلامی وضع شد و با صدور بخشنامه ای سررسید و تقویم شاهنشاهی را منسوخ اعلام داشت،و دوباره سررسید و تقویم هجری شمسی رسمیت پیدا کرد.

0 پاسخ

دیدگاه خود را ثبت کنید

Want to join the discussion?
Feel free to contribute!

دیدگاهتان را بنویسید